Καθώς η διαδρομή μου στο Αφγανιστάν πλησιάζει στο τέλος της, σκέφτηκα να σου περιγράψω το τι σημαίνει να ζεις σε μια αποστολή των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Πώς είναι οι συνθήκες διαβίωσης, η καθημερινότητα, οι συνεργασίες, ο όγκος της δουλειάς, αλλά και οι στιγμές του αποχωρισμού. Αυτές άλλωστε είναι και οι πιο συχνές ερωτήσεις που μου κάνουν οι φίλοι μου.
Πρώτα από όλα, πάμε στα μεγέθη. Στο Αφγανιστάν, αυτή τη στιγμή είμαστε 130 άτομα διεθνές προσωπικό, το οποίο αποτελείται από 45 διαφορετικές εθνικότητες. Από αυτούς, περίπου 25 έχουμε ως βάση την Καμπούλ – είμαστε δηλαδή στην κεντρική διοίκηση – ενώ οι υπόλοιποι είναι μοιρασμένοι στα συνολικά 8 προγράμματα που έχουμε στη χώρα.
Στην Καμπούλ, βρισκόμαστε σε μία από τις «καλές» περιοχές, στην οποία έχουν την έδρα τους και αρκετές άλλες διεθνείς οργανώσεις. Ο λόγος είναι ότι αυτές οι συνοικίες έχουν καλύτερη ασφάλεια, αλλά και κάποια προτερήματα, όπως κοντινή απόσταση από το αεροδρόμιο. Έχουμε λοιπόν ένα μεγάλο συγκρότημα, που αποτελείται από αρκετά οικήματα, τα οποία έχουμε διαρρυθμίσει σε έναν ενιαίο χώρο. Η συγκεκριμένη βάση είναι από τις πιο προστατευμένες που έχω δει ποτέ. Θυμίζει στρατιωτική βάση, έχει πολύ ψηλούς τοίχους (φτιαγμένους για να αντέχουν εκρήξεις), διπλές πύλες ώστε να ελέγχονται τα οχήματα που μπαίνουν, καθώς και ανιχνευτές μετάλλων στις εισόδους. Επίσης, κάθε οίκημα έχει το λεγόμενο «ασφαλές δωμάτιο», στο οποίο μπορείς να καταφύγεις αν τυχόν γίνει κάποια ένοπλη επίθεση. Ουσιαστικά, είναι ένας θωρακισμένος χώρος με επικοινωνίες (ασύρματο και δορυφορικό τηλέφωνο) και προμήθειες έκτακτης ανάγκης. Μάλιστα, ένα τέτοιο δωμάτιο έσωσε το προσωπικό και πολλούς ασθενείς μας, στην επίθεση που έγινε το 2021 στο μαιευτήριο μας στο Dasht-e-Barchi στην Καμπούλ.
Σε μια αποστολή των Γιατρών Χωρίς Σύνορα ζεις σαν σε κοινόβιο. Εργάζεσαι και ζεις με τους συναδέλφους σου, μοιράζεσαι το σαλόνι, την κουζίνα, την τουαλέτα, σχεδόν τα πάντα. Κατά κανόνα, έχεις το δικό σου δωμάτιο (με μικρές εξαιρέσεις), το οποίο όμως αδειάζεις κάθε φορά που λείπεις με άδεια ή επισκέπτεσαι τα προγράμματα και τα νοσοκομεία μας στην επαρχία, ώστε να μπορεί να μείνει κάποιος φιλοξενούμενος.
Όπως καταλαβαίνεις, τίποτα δεν είναι εύκολο σε μια αποστολή. Μετά από ατελείωτες ώρες απαιτητικής εργασίας, ακόμη και η ψυχαγωγία μας δεν αποτελεί μια απλή υπόθεση. Κάτι που πραγματικά με σόκαρε όταν έφτασα στο Αφγανιστάν, ήταν ότι οι Ταλιμπάν έχουν απαγορέψει κάθε είδους μουσική. Μάλιστα, σημειολογικά μάλιστα, μετά από αυτήν την απόφαση, έκαψαν σε δημόσια θέα σωρούς μουσικών οργάνων. Αυτό, όπως καταλαβαίνεις μας έχει στερήσει μια σημαντική πηγή χαλάρωσης και ξεκούρασης, αφού για να ακούσουμε οποιαδήποτε μουσική, χρησιμοποιούμε πάντα ακουστικά. Αν η παραμικρή νότα γίνει αντιληπτή, μπορεί να φέρει σοβαρά προβλήματα τόσο στην οργάνωση, όσο και σε εμάς τους ίδιους.
Έτσι, το μόνο που μας απομένει ως ελάχιστη ψυχαγωγία, είναι κάποιες βραδιές που ο καθένας από εμάς μαγειρεύει κάτι από την κουζίνα της χώρας του και βρισκόμαστε μαζί γύρω από το τραπέζι. Φυσικά, με τόσες διαφορετικές εθνικότητες που υπάρχουν στην ομάδα μας, οι γεύσεις είναι ποικίλες στα ομαδικά δείπνα που γίνονται με αφορμή κάποια γιορτή ή έναν αποχαιρετισμό συναδέλφου. Όπως ανέφερα όμως, τίποτα δεν είναι εύκολο σε μια αποστολή, έτσι και για τις ομαδικές κουζίνες υπάρχει πάντα η πρόκληση για το πώς θα προμηθευτούμε τα απαραίτητα υλικά. Βάσει των κανόνων ασφάλειας μας, είναι ελάχιστα τα σούπερ μάρκετ στα οποία επιτρέπεται να πηγαίνουμε. Όταν τα καταφέρνουμε βέβαια, ξεδιπλώνεται μια μαγειρική άμιλα, κατά την οποία το τζατζίκι μπερδεύεται με το μπιριάνι και το τσιαπάτι με το κουσκούς.
Κάπως έτσι περνάει η ζωή μας και περίπου ένα δίμηνο πριν το τέλος της αποστολής μας, αρχίζει σιγά σιγά η διαδικασία της αποχώρησης. Έτσι κι εγώ, έκανα την τελευταία μου επίσκεψη στο πρόγραμμά μας στο Μπαμιάν και χαιρέτησα το προσωπικό, που μου χάρισε ένα πολύ ζεστό παραδοσιακό μάλλινο γιλέκο. Αυτά τα μικρά δωράκια του γηγενούς προσωπικού που απευθύνονται σε εμάς τα διεθνή μέλη της αποστολής, αποτελούν μια αγαπημένη συνήθεια και αποτελούν πάντοτε ιδιαίτερα τρυφερές και συγκινητικές στιγμές.
Η τελευταία μου επίσκεψη στη Χεράτ ήταν πιο γρήγορη. Εκεί, άλλωστε, μπορείς να πας μόνο με το μικρό αεροπλάνο του ΟΗΕ, αφού οι δρόμοι προς αυτήν την κατεύθυνση είναι ιδιαίτερα επικίνδυνοι. Στη Χεράτ, φρόντισα να με θυμούνται αφήνοντάς τους ένα δώρο που μοιάζει με χρυσάφι για αυτά τα μέρη: ένα μπουκάλι ελληνικό ελαιόλαδο που είχα μεταφέρει με ευλάβεια μετά την τελευταία μου άδεια.
Με αποχαιρετισμούς και δώρα λοιπόν, τελειώνουν οι επισκέψεις στα προγράμματα και ξεκινά η διαδικασία παράδοσης – παραλαβής. Αν είσαι τυχερός, υπάρχει ήδη ο/η αντικαταστάτης/ρια σου και έτσι περνάτε μαζί κάποιες μέρες ενημέρωσης. Αν είσαι άτυχος, τότε το μόνο που μπορείς να κάνεις, είναι να φτιάξεις μια πλήρη αναφορά που θα πασχίζει να χωρέσει μέσα σε μερικές σελίδες όλα όσα έμαθες σε 1 χρόνο. Και αφού τελειώσει κι αυτό το στάδιο, ακολουθούν οι αξιολογήσεις. Πριν φύγεις, πρέπει να αξιολογήσεις όλους όσους είχαν σχέση υφισταμένου με εσένα, λαμβάνοντας υπόψη και τις γνώμες όλων όσων συνεργάστηκαν μαζί τους, ώστε η αξιολόγηση να είναι όσο πιο δίκαιη, ολοκληρωμένη – αλλά και χρήσιμη – για τον εργαζόμενο. Και φυσικά, πρέπει να γίνει και η δική σου αξιολόγηση από τους προϊσταμένους σου στο αντίστοιχο Επιχειρησιακό Κέντρο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα το οποίο διαχειρίζεται την αποστολή σου.
Οι τελευταίες ημέρες έχουν αρκετή ψυχολογική πίεση, αφού τρέχεις να προλάβεις τα πάντα πριν φύγεις. Ωστόσο, αυτές οι μέρες έχουν και αρκετή δόση συγκίνησης. Αποχαιρετάς αγαπημένους συναδέλφους, δίνοντας υποσχέσεις ότι θα ξαναβρεθείτε κάπου αλλού στον κόσμο, ενώ η ίδια η αποστολή και η δουλειά έχουν πάρει τόση ενέργεια και θυσίες από εσένα, που τελικά καταλήγεις να αισθάνεσαι σαν να αποχωρίζεσαι το παιδί σου.
Όλος ο χρόνος, οι αναμνήσεις, η ταλαιπωρία, οι απογοητεύσεις και οι νίκες, είναι τώρα μια αποσκευή 23 κιλών. Και μέσα σε μια στιγμή, βρίσκεσαι στο Ελευθέριος Βενιζέλος, στην Αθήνα. Στην «κανονική» σου ζωή. Συνήθως αισθάνομαι ότι δεν έφυγα ποτέ, ενώ πολλές φορές εκπλήσσομαι από την σκόνη που έχει μαζευτεί στα προσωπικά μου αντικείμενα στο σπίτι. «Μα πώς σκονίστηκε έτσι αυτό, πόσο καιρό έλειπα;». Ξαφνικά, πρέπει να πατήσω απότομα φρένο από τους ρυθμούς που είχα συνηθίσει και να επιστρέψω στον ελληνικό τρόπο ζωής. Οι δικοί μου άνθρωποι, λένε ότι δεν είμαι καθόλου εύκολος κατά τη διάρκεια αυτής της προσαρμογής.
Πολλοί συνάδελφοι, όταν επιστρέφουν έχουν ήδη προγραμματισμένη την επόμενη αποστολή. Μένουν στη χώρα τους για μερικές βδομάδες και ξαναφεύγουν. Εγώ προτιμώ να περιμένω λίγο, αφού ούτως ή άλλως, κάποια στιγμή θα έρθει το μήνυμα από τα κεντρικά. Η υποψήφια χώρα και η αντίστοιχη θέση, θα συζητηθούν πρώτα με την οικογένειά μου και αν όλα πάνε καλά θα βρεθώ και πάλι στην ίδια αφετηρία, με ένα νέο όμως προορισμό.
Σε ευχαριστώ που ήσουν σταθερά δίπλα μου σε αυτό το δύσκολο ταξίδι, στηρίζοντας την προσπάθεια των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Δεν μπορείς να φανταστείς πόσο μεγάλο πλεονέκτημα είναι να χρηματοδοτούμαστε μόνο από Υποστηρικτές σαν εσένα και όχι από μεγάλους οργανισμούς ή θεσμικούς δωρητές. Εσύ, με αυτή την απόφασή σου, κάνεις εφικτή την παρέμβαση μας όπου υπάρχει πραγματική ανάγκη, χωρίς εξαρτήσεις από συμφέροντα και πολιτικές.
Για τώρα, σε αποχαιρετώ, σύντομα όμως θα επικοινωνήσει μαζί σου ένας/μια νέος/α συνάδελφος που θα αναχωρήσει για τη δική του/ης αποστολή. Και ένα νέο ταξίδι θα ξεκινήσει για εσένα. Μέχρι τότε, συνέχισε να επισκέπτεσαι το www.protigrammi.msf.gr, ώστε να μαθαίνεις όλα όσα συμβαίνουν στις δράσεις των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στα πιο απομακρυσμένα μέρη του κόσμου.
Σου εύχομαι τα καλύτερα και ελπίζω να τα ξαναπούμε από κάποιο άλλο σημείο του κόσμου!
Ανδρέας Κουτέπας
Επικεφαλής Αποστολής
