Ο καιρός σιγά σιγά αλλάζει και η άνοιξη έρχεται και στο Αφγανιστάν. Ο χειμώνας όμως, ήταν σκληρός και πυκνό χιόνι κάλυψε μεγάλες εκτάσεις της χώρας. Το Αφγανιστάν είναι κατά βάση ορεινό και οι περισσότερες κατοικημένες περιοχές βρίσκονται σε υψηλά υψόμετρα. Η Kabul, για παράδειγμα, είναι στα 1.700 μέτρα, ενώ η βάση μας στο Bamyan βρίσκεται στα 2.600 μέτρα, με πολλές κλινικές εκεί να βρίσκονται σε πάνω από 3.000 μέτρα υψόμετρο. Αυτό σημαίνει ότι για να φτάσουμε σε αυτές τις κλινικές, θα πρέπει να διασχίσουμε πολύ δύσβατους δρόμους που μας δυσκολεύουν και το καλοκαίρι. Το χειμώνα δε, με ένα μέτρο χιόνι, το συγκεκριμένο εγχείρημα είναι άθλος, ακόμα και για τα θηριώδη τζιπ μας.
Το να φτάσουμε σε μια κλινική ωστόσο, είναι απαραίτητο. Τόσο για τον εφοδιασμό της με φάρμακα, όσο και για τον εξοπλισμό της με πολλές άλλες προμήθειες, όπως για παράδειγμα με καύσιμα για τις σόμπες. Ο χώρος πρέπει να θερμαίνεται ακόμα και τα βράδια που η κλινική είναι κλειστή, αφού αν η θερμοκρασία μέσα στο κτήριο πέσει κάτω από 0ο (πολύ εύκολο όταν έξω έχει -20ο), τα περισσότερα φάρμακα που βρίσκονται μέσα θα καταστραφούν.
Απαραίτητη επίσης, είναι και η μεταφορά των ασθενών που χρειάζονται νοσηλεία στο κοντινότερο νοσοκομείο, αφού οι μικρές μας κλινικές δεν μπορούν να παρέχουν κάθε υπηρεσία. Αυτές οι παραπομπές, γίνονται συνήθως με τα λίγα μεταφορικά μέσα που διαθέτει το κάθε χωριό﮲ ένα παμπάλαιο ταξί ή ένα ημιφορτηγό. Έτσι, για να προλάβουμε απαιτητικά περιστατικά – όπως για παράδειγμα μια προβληματική εγκυμοσύνη – στέλνουμε την έγκυο αρκετά νωρίτερα στο νοσοκομείο του Bamyan, όπου διαθέτουμε μια μικρή «πτέρυγα αναμονής μαιευτηρίου». Εκεί, οι γυναίκες και οι συνοδοί τους μένουν μέχρι να γεννήσουν με ασφάλεια και ύστερα επιστρέφουν στο χωριό τους.
Έχω πάντα στο μυαλό μου ένα περιστατικό που έγινε μέσα σε αυτόν τον αδυσώπητο χειμώνα. Σε μια από τις κλινικές μας, ένας γηγενής νοσηλευτής μας έπρεπε να παραπέμψει ένα πολύ άρρωστο βρέφος στο κοντινό νοσοκομείο, όμως, ούτε εμείς μπορούσαμε να φτάσουμε στην κλινική, ούτε το μοναδικό αυτοκίνητο του χωριού μπορούσε να κινηθεί πάνω στο πυκνό χιόνι. Ο νοσηλευτής μας λοιπόν, τύλιξε το μωρό με μια κουβέρτα, το πήρε στην αγκαλιά του, προσάρμοσε και τη φιάλη οξυγόνου στην πλάτη του για να έχει το μωρό συνεχώς παροχή, και περπάτησε στο χιόνι 6 ώρες μέχρι να φτάσει στο πιο κοντινό κέντρο υγείας, όπου το μωρό νοσηλεύτηκε και ξεπέρασε τον κίνδυνο. Κι όμως, αυτός ο άνθρωπος δεν είναι παρά ακόμη ένας από τους τόσους αφανείς ήρωες που βλέπεις παντού στη χώρα, να κρατάνε με νύχια και με δόντια ένα σύστημα υγείας που καταρρέει.
Πέρα από τα προβλήματα που σχετίζονται με τη γεωγραφία αυτού του τόπου και τα συνακόλουθα ζητήματα στις μεταφορές, τα προβλήματα δεν σταματούν εκεί. Ένα άλλο πρόγραμμά των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στη χώρα, αυτό στην Herat, αντιμετώπισε εξίσου μεγάλες δυσκολίες κατά τη διάρκεια των προηγούμενων μηνών, αφού εμφανίστηκε και πάλι αυτό που ονομάζουμε «χειμερινή έξαρση». Πρόκειται για μια μεγάλη αύξηση των εισαγωγών στην παιδιατρική κλινική μας, λόγω όλων των ασθενειών που έχουν να κάνουν με το κρύο, σε συνδυασμό με υποσιτισμό, κακή υγιεινή και άλλες αρρώστιες, όπως ιλαρά. Το αποτέλεσμα, είναι να έχουμε πάρα πολλά παιδιά στο νοσοκομείο και να αντιμετωπίζουμε και πάλι αυτό το περίφημο νούμερο, που μας κάνει συχνά να χάνουμε τον ύπνο μας. Στα αγγλικά, ονομάζεται «Bed Occupancy Rate» – δηλαδή «ποσοστό πληρότητας κλινών» – και προκύπτει από τη διαίρεση του αριθμού των ασθενών, με τον αριθμό των διαθέσιμων κλινών. Δυστυχώς, αυτό πολλές φορές είναι πολύ πάνω από το 100%, που σημαίνει ότι έχουμε τουλάχιστον 2 μωρά σε κάθε κρεβάτι. Έτσι, τα 206 κρεβάτια που έχουμε στο νοσοκομείο είναι ασφυκτικά γεμάτα και τα 600 άτομα του προσωπικού μας εργάζονται σε ωράρια και πίεση, που είναι πάνω από τις δυνάμεις τους.
Επιπλέον, ένα σημαντικό μέρος της πτέρυγας στο νοσοκομείο μας στην Herat, είναι αφιερωμένο στο Εντατικό Θεραπευτικό Κέντρο Διατροφής. Εκεί, εισάγουμε τα παιδιά με οξύ υποσιτισμό, παρέχοντας 24ωρη φροντίδα (σταθεροποίηση και αντιμετώπιση λοιμώξεων, υπογλυκαιμίας, υποθερμίας, αφυδάτωσης) και θεραπευτική σίτιση με ειδικά σκευάσματα (Plumpy Nut). Ταυτόχρονα, μέσω της ομάδας προαγωγής υγείας, προσπαθούμε να αυξήσουμε την πρακτική του θηλασμού, που είναι η καλύτερη πρόληψη και θεραπεία για τα υποσιτισμένα μωρά. Αυτό σημαίνει βέβαια, ότι πρέπει να υποστηρίξουμε τις μητέρες, από τη διατροφή τους μέχρι την παροχή αρκετού και ασφαλούς πόσιμου νερού, που είναι απαραίτητο για να καταφέρει να θηλάσει επαρκώς μια μητέρα.
Τέλος, στην Herat, ξεκινάμε και ένα τεράστιο εγχείρημα: τη διαχείριση νοσοκομειακών ιατρικών αποβλήτων. Ίσως μέσα σε όσα συμβαίνουν εδώ, το συγκεκριμένο να ακούγεται δευτερεύον ζήτημα, ωστόσο το νοσοκομείο παράγει περίπου ένα τόνο μολυσματικών αποβλήτων την ημέρα (βελόνες με αίμα, χρησιμοποιημένες γάζες, σωματικά υγρά, συσκευασίες φαρμάκων κ.λπ.) και αυτά τα απόβλητα πετιούνται απλά σε ένα χωράφι έξω από την πόλη και καίγονται χωρίς κανένα μέτρο ασφάλειας. Διαπραγματευτήκαμε λοιπόν την παραχώρηση μιας μικρής έκτασης στα περίχωρα της Herat και παραγγείλαμε αποτεφρωτήρες ιατρικών αποβλήτων τελευταίας τεχνολογίας. Τώρα, μένει η παραλαβή και η εγκατάσταση που θα γίνει πριν το καλοκαίρι και τότε θα αρχίσει το πραγματικά δύσκολο κομμάτι: η εκπαίδευση του προσωπικού του νοσοκομείου στο σωστό και ασφαλή διαχωρισμό και χειρισμό των αποβλήτων.
Αυτά και άλλα πολλά λοιπόν συμβαίνουν εδώ και ενόσω η χώρα είναι ταυτόχρονα σε διαρκή επιφυλακή λόγω των ευρύτερων εντάσεων. Κλείνοντας, θέλω όμως να μοιραστώ κάτι διαφορετικό. Σε τόπους όπως το Αφγανιστάν, συχνά νιώθω ότι η γη γυρίζει με διαφορετική ταχύτητα από ότι στον υπόλοιπο κόσμο. Η ζωή κυλάει πιο αργά, χωρίς να θυμίζει σε τίποτα τον τρόπο ζωής του δυτικού ανθρώπου. Αντίθετα, κρατά ανεξίτηλα τα ίχνη ενός μακρινού παρελθόντος, ανασκαλεύοντας μνήμες ομορφιάς και τρυφερότητας. Στο μυαλό μου, έχει μείνει μια εικόνα από την κλινική μας στο Bamyan, όπου μια νεαρή γυναίκα, είχε φτάσει το προηγούμενο βράδυ, ετοιμόγεννη, πάνω σε ένα γαϊδουράκι. Το επόμενο πρωί, αφού γέννησε με ασφάλεια, ανέβηκε ξανά στο γαϊδουράκι υποβασταζόμενη από τον σύζυγό της, όσο η μητέρα της ακολουθούσε με το μωρό στην αγκαλιά. Χρειάζονταν τρεις ώρες για να φτάσουν στο χωριό τους από το μονοπάτι. Ακολούθησα με το βλέμμα το αργό τους βήμα, νιώθοντας ότι η Βίβλος είχε ζωντανέψει μπροστά στα μάτια μου.
Σε ευχαριστώ που είσαι σταθερά δίπλα μου σε αυτό το δύσκολο ταξίδι και σύντομα θα έχω να μοιραστώ μαζί σου περισσότερες πληροφορίες για το πώς εξελίσσεται η αποστολή. Το επόμενο γράμμα μου θα είναι το τελευταίο, αφού η αποστολή μου πλησιάζει στο τέλος της. Θα σου γράψω λοιπόν για το πως ζούμε, τις συνθήκες διαβίωσης, τις δυσκολίες αλλά και το πως είναι η επιστροφή στην πατρίδα μετά από 12 μήνες. Μέχρι τότε, συνέχισε να επισκέπτεσαι το www.protigrammi.msf.gr, ώστε να μαθαίνεις όλα όσα συμβαίνουν στις δράσεις των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στα πιο απομακρυσμένα μέρη του κόσμου.
Ανδρέας Κουτέπας
Επικεφαλής Αποστολής
