Γεια σου και πάλι και σου εύχομαι καλή χρονιά με υγεία και αγάπη!
Στο διάστημα που πέρασε από το τελευταίο μου γράμμα, συνέβησαν πολλά εδώ στο Αφγανιστάν.
Στις 31 Αυγούστου, πεταχτήκαμε από το κρεβάτι με τη γη να τρέμει κάτω από τα πόδια μας. Σεισμός! Ήταν 6 ρίχτερ και το επίκεντρο βρισκόταν κοντά στη Τζαλαλαμπάντ, στα ανατολικά, γύρω στα 130 χιλιόμετρα από την Καμπούλ. Ο απολογισμός; Πάνω από 1.400 νεκροί και χιλιάδες άνθρωποι που είδαν τα σπίτια τους να καταρρέουν. Την επόμενη κιόλας μέρα, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα στείλαμε την πρώτη ομάδα με ιατρικό προσωπικό και προμήθειες. Η παρέμβαση μας συνεχίζεται μέχρι και τώρα που σου γράφω, αφού συνεχίζουμε να λειτουργούμε μια κλινική σε καταυλισμό αστέγων.
Στις 30 Σεπτέμβρη, όλες οι τηλεπικοινωνίες στο Αφγανιστάν, κινητά, σταθερά και ίντερνετ κόπηκαν ξαφνικά. Φαίνεται ότι ήταν μια απόφαση των Ταλιμπάν, αφού λίγο μετά ανακοίνωσαν ότι το ίντερνετ χρησιμοποιείται για «ανήθικες» δραστηριότητες. Αυτή η κατάσταση διήρκεσε τρεις μέρες και η χώρα αποκόπηκε από τον έξω κόσμο. Οι διεθνείς πτήσεις σταμάτησαν, οι τράπεζες έκλεισαν, το εμπόριο πάγωσε. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα καταφέραμε να συνεχίσουμε τις περισσότερες δραστηριότητες μας, χρησιμοποιώντας τους ασυρμάτους που έχουμε για τις επείγουσες επικοινωνίες, όμως, αφού όλα τα αρχεία μας αποθηκεύονται στο cloud, καταλαβαίνεις ότι η διοίκηση μας σχεδόν παρέλυσε. Ευτυχώς, αυτό κράτησε μόνο τρεις μέρες, αλλά μας έκανε να αναθεωρήσουμε όλη τη δομή των συστημάτων επικοινωνίας μας. Τώρα προσπαθούμε γίνουμε ανεξάρτητοι, χρησιμοποιώντας κυρίως δορυφορικά δίκτυα ίντερνετ.
Σα να μην έφταναν αυτά, τον Οκτώβριο η ένταση με το γειτονικό Πακιστάν ανέβηκε επικίνδυνα, λόγω ενόπλων αυτονομιστικών ομάδων που επιχειρούν από κρυφές τοποθεσίες στο Αφγανιστάν. Το Πακιστάν λοιπόν βομβάρδισε στόχους στην Καμπούλ, κοντά στη βάση μας, υποστηρίζοντας ότι σχετίζονται με τις ένοπλες αυτές ομάδες. Έτσι, περάσαμε αρκετές ώρες στο καταφύγιο, μέχρι να σιγουρευτούμε ότι όλα είναι ασφαλή. Οι συγκρούσεις γενικεύτηκαν, αλλά ευτυχώς συμφωνήθηκε μια εκεχειρία, που παρόλο ότι είναι εύθραυστη, κρατάει ακόμα.
Τέλος, στις αρχές του Νοέμβρη, μας περίμενε μια δυσάρεστη έκπληξη: στη Χεράτ, όπου έχουμε το παιδιατρικό νοσοκομείο μας, οι Ταλιμπάν αποφάσισαν ότι κάθε γυναίκα που μπαίνει σε οποιαδήποτε δημόσιο κτήριο πρέπει να φοράει μπούρκα. Μέχρι τώρα, απαιτούμενο ήταν μόνο το χιτζάμπ, που καλύπτει μόνο τα μαλλιά, καμιά φορά μαζί με ιατρική μάσκα για να σκεπάζεται και το πρόσωπο. Η μπούρκα, όμως, όπως ίσως γνωρίζεις, είναι ένα ύφασμα, σαν σακί, που καλύπτει τον άνθρωπο από την κορφή μέχρι τα νύχια, χωρίς μανίκια, με ένα δίχτυ μόνο στην περιοχή των ματιών για την απαραίτητη όραση.
Αυτή η απόφαση μάς σόκαρε, γιατί το νοσοκομείο που συνεργαζόμαστε είναι επίσης δημόσιο κτήριο. Έτσι, η αστυνομία ηθών εμφανίστηκε στην πύλη και έδιωχνε όποια γυναίκα προσπαθούσε να μπει χωρίς να φοράει μπούρκα. Και παρόλο που η διοίκηση του νοσοκομείου πίεσε πολύ, ώστε τα πολύ επείγοντα περιστατικά να εξαιρεθούν, είναι σαφές ότι πολλές γυναίκες και μητέρες με τα παιδιά τους δεν κατάφεραν να μπουν στο νοσοκομείο λόγω αυτού του περιορισμού. Ευτυχώς, προς το παρόν, η αστυνομία ηθών έρχεται στην πύλη για λίγες μόνο ώρες κάθε μέρα, αλλά είμαι βέβαιος ότι αυτή η εξέλιξη είναι προάγγελος κακών.
Και εδώ ερχόμαστε στο κύριο θέμα για το οποίο θα ήθελα να σου μιλήσω – όπως είχα υποσχεθεί την προηγούμενη φορά: Για την κατάσταση που βιώνουν οι γυναίκες στο Αφγανιστάν και τους περιορισμούς που επιβάλλουν οι Ταλιμπάν. Από τον Αύγουστο του 2021, όταν και ανέλαβαν την εξουσία στο Αφγανιστάν, ο «χώρος» που μπορούν να έχουν οι γυναίκες, συρρικνώνεται καθημερινά. Δεν μπορούν να κυκλοφορήσουν χωρίς κάποιον κοντινό συγγενή τους να τις συνοδεύει (τον πατέρα, τον αδερφό ή τον σύζυγο), τα παράθυρα των σπιτιών πρέπει να είναι καλυμμένα ώστε εκείνες να μη φαίνονται απ’ έξω, δεν τους επιτρέπεται να σπουδάσουν (μόνο μέχρι την 6η δημοτικού μπορούν να φτάσουν), απαγορεύεται να εργάζονται, και πολλά άλλα για τα οποία θα χρειαζόμουν πολλές σελίδες για να τα καταγράψω. Αυτή είναι μια εφιαλτική κατάσταση για τις γυναίκες, που σιγά σιγά, γίνονται αόρατες, με μόνο ρόλο στην κοινωνία, την τεκνοποίηση.
Και εμείς; Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα; Τι μπορεί να κάνει μια ιατρική οργάνωση, απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα; Αν αποφασίσουμε να πάμε ενάντια σε όσα συμβαίνουν και να συγκρουστούμε με το καθεστώς, θα διακινδυνέψουμε τα 7 προγράμματα που λειτουργούμε στο Αφγανιστάν. Μόνο στη Χεράτ, έχουμε καθημερινά στην ιατρική διαλογή (triage). 2.000 με 3.500 καινούργιους ασθενείς, όλοι παιδιά κάτω των 15 ετών. Επιπρόσθετα, θα θέσουμε σε κίνδυνο και το ντόπιο προσωπικό μας, περίπου 4.000 ανθρώπους.
Μέχρι στιγμής, η προσέγγιση μας είναι πολύ προσεκτική: προσπαθούμε να διαφυλάξουμε τις ιατρικές δραστηριότητες, τις δομές μας και το προσωπικό μας. Ταυτόχρονα, πασχίζουμε να έχουμε όλες μας τις εγκαταστάσεις προστατευμένες και ασφαλείς για τις γυναίκες συναδέλφους μας, ώστε να αποτελούν χώρους που να μπορούν να νιώθουν ασφάλεια, να «πάρουν μια ανάσα». Έχουμε ειδικούς ψυχικής υγείας για το προσωπικό μας, που προσπαθούν να στηρίξουν αυτή την κατάσταση, η οποία έχει κάνει πολλές γυναίκες να έχουν κατάθλιψη και να μιλούν για αυτοκτονία. Προσπαθούμε να τους δώσουμε ευκαιρίες για εκπαίδευση (από μαθήματα αγγλικών και υπολογιστών, μέχρι εξειδικευμένες ιατρικές εκπαιδεύσεις), δυνατότητες να εκφράζουν τις ιδέες και τη γνώμη τους για το πως αλλιώς μπορούμε να τις υποστηρίξουμε (τακτικές συναντήσεις μεταξύ των γυναικών, μηχανισμοί αναφοράς προβλημάτων, αυτό-οργανωμένες ομάδες γυναικών σε απευθείας επικοινωνία με την διοίκηση της οργάνωσης, κ.α.), ενώ μπορούν το να οργανώνουν δραστηριότητες και εκδηλώσεις, στις οποίες μπορούν να συμμετέχουν όπως θέλουν (από αθλητικές δραστηριότητες μόνο για γυναίκες, μέχρι γκρουπ αλληλοστήριξης).
Ως ιατρική οργάνωση, κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να αναδείξουμε το παράλογο όλης αυτής της κατάστασης. Προσπαθούμε να μαζεύουμε συνεχώς αδιάσειστα στοιχεία και αποδείξεις για το πως επηρεάζουν αυτοί οι απαράδεκτοι περιορισμοί την υγεία (φυσική και ψυχική) του πληθυσμού, όχι μόνο των γυναικών, αλλά και των παιδιών και όλης της οικογένειας. Ταυτόχρονα, προσπαθούμε να πιέσουμε σχετικά με την εκπαίδευση, καθώς, αν οι γυναίκες απαγορεύεται να σπουδάσουν, σε λίγο καιρό δεν θα υπάρχουν γυναίκες γιατροί, νοσοκόμες, ή μαίες. Και σε ένα τόσο συντηρητικό περιβάλλον – όπως είναι το Αφγανιστάν, ποιος θα φροντίσει τις γυναίκες, όταν οι άνδρες ιατροί δεν επιτρέπεται να τις αγγίξουν και την ίδια στιγμή δεν υπάρχουν γυναίκες ιατροί ή νοσηλεύτριες; Ποιος θα φροντίσει για έναν ασφαλή τοκετό, όταν δεν υπάρχουν γυναίκες μαίες;
Όπως ανέφερα, είναι μια αδιανόητη και εξωφρενική κατάσταση. Το μόνο που μας απομένει, είναι να συνεχίσουμε να κάνουμε το ανθρωπίνως εφικτό, όντας μέσα σε αυτή τη συνθήκη. Να μη σταματάμε, να πιέζουμε όσο περισσότερο γίνεται και φυσικά, να ελπίζουμε.
Σε ευχαριστώ που είσαι σταθερά δίπλα μου σε αυτό το δύσκολο ταξίδι και σύντομα θα έχω να μοιραστώ μαζί σου περισσότερες πληροφορίες για το πώς εξελίσσεται η αποστολή. Μέχρι τότε, συνέχισε να επισκέπτεσαι το www.protigrammi.msf.gr, ώστε να μαθαίνεις όλα όσα συμβαίνουν στις δράσεις των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στα πιο απομακρυσμένα μέρη του κόσμου.
Ανδρέας Κουτέπας
Επικεφαλής Αποστολής
